مدیریت سلامت در انحصار پزشکان؛ تا کی شعار شایستهسالاری؟
پرسش از وزارت بهداشت، مجلس و دستگاههای نظارتی روشن است: تا کی قرار است از شایستهسالاری سخن گفته شود، اما همان رویههای گذشته ادامه پیدا کند؟ آیا زمان آن نرسیده است که انحصار نگاه پزشکی در مدیریت سلامت جای خود را به تخصصگرایی واقعی و انتخاب مدیران شایسته بدهد؟

سالهاست از ضرورت شایستهسالاری، اصلاح ساختار مدیریتی و استفاده از نیروهای متخصص در نظام سلامت سخن گفته میشود، اما همچنان یک پرسش جدی بیپاسخ مانده است: چرا مدیریت بیمارستانها و بسیاری از مسئولیتهای مدیریتی حوزه سلامت تا این اندازه به مدرک و تخصص پزشکی وابسته است؟ آیا پزشک بودن بهتنهایی برای اداره یک بیمارستان بزرگ، مدیریت منابع مالی و انسانی و پاسخگویی در برابر مردم کافی است؟
به گزارش عصر خبر، اظهارات اخیر وزیر بهداشت و معاون درمان این وزارتخانه درباره ضرورت تربیت مدیران آینده نظام سلامت، بار دیگر ضعف دانش مدیریتی در ساختار درمان کشور را مطرح کرده است. محمدرضا ظفرقندی از استعدادسنجی، رقابت سالم، خلاقیت و انگیزه خدمت بهعنوان معیارهای تربیت مدیران سخن گفته و سجاد رضوی نیز فقدان دانش مدیریتی کافی در میان مدیران بیمارستانها را یکی از مشکلات حوزه سلامت دانسته است.
معاون درمان وزارت بهداشت حتی تأکید کرده است که الزام پزشک بودن یا داشتن تخصص و فوقتخصص برای تصدی برخی مسئولیتها به مدیریت حوزه سلامت آسیب زده است. این اظهارات یک سؤال اساسی را مطرح میکند: اگر چنین مشکلی در ساختار مدیریتی نظام سلامت وجود دارد، چرا اصلاح آن سالهاست در حد بیان ضرورتها و برگزاری نشستها باقی مانده است؟
بدون تردید پزشکان از ارکان اصلی نظام سلامت هستند، اما توانایی تشخیص و درمان بیماری الزاماً به معنای برخورداری از دانش و مهارت اداره یک مجموعه درمانی نیست. مدیریت بیمارستان فقط نظارت بر فعالیتهای پزشکی نیست؛ بلکه مجموعهای از مسئولیتهای پیچیده در حوزه اقتصاد، منابع انسانی، امور حقوقی، برنامهریزی، پشتیبانی و نظارت را در بر میگیرد.
یک بیمارستان به مدیری نیاز دارد که بتواند منابع محدود را بهدرستی تخصیص دهد، هزینههای غیرضروری را کنترل کند، بهرهوری را افزایش دهد و رضایت بیماران و کارکنان را ارتقا بخشد. این تواناییها الزاماً با مدرک پزشکی یا فوقتخصص به دست نمیآید. پس چرا در بسیاری از انتصابات حوزه سلامت، عنوان علمی و تخصص پزشکی همچنان بر تجربه اجرایی و دانش مدیریت اولویت دارد؟ چرا فرصت حضور متخصصان مدیریت بیمارستانی، اقتصاد سلامت و منابع انسانی در این مسئولیتها به اندازه کافی فراهم نیست؟
البته مسئله صرفاً پزشک بودن مدیران نیست؛ مسئله، نبود نظام شفاف و قابل ارزیابی برای انتخاب مدیران است. اگر شایستهسالاری قرار است مبنای انتصابات باشد، باید شرایط احراز مسئولیتها مشخص، رقابت برای تصدی پستها واقعی و عملکرد مدیران بر اساس شاخصهای روشن ارزیابی شود. رضایت بیماران، کیفیت خدمات، بهرهوری، مدیریت هزینهها و وضعیت نیروی انسانی باید در سنجش عملکرد مدیران نقش تعیینکننده داشته باشد.
از سوی دیگر، پیشنهاد معاون درمان درباره ارتباط درآمد مدیران با عملکرد، کیفیت خدمات و رضایتمندی مردم نیز نباید در حد یک اظهارنظر باقی بماند. مدیر موفق باید متناسب با نتایج عملکرد خود تشویق شود و در مقابل، ضعف مدیریتی نیز نباید بدون پاسخ و ارزیابی باقی بماند.
در این میان، انتظار میرود مجلس شورای اسلامی، بهویژه کمیسیون بهداشت و درمان و کمیسیون اجتماعی، به این موضوع ورود کنند و از وزارت بهداشت درباره معیارهای انتخاب مدیران بیمارستانها و میزان اجرای سیاستهای شایستهسالاری توضیح بخواهند. همچنین سازمان بازرسی کل کشور و سایر دستگاههای نظارتی باید بررسی کنند که انتصابات مدیریتی در مراکز درمانی تا چه اندازه بر اساس صلاحیت حرفهای، دانش مدیریتی و سوابق اجرایی انجام میشود.
نظارت بر نحوه انتخاب مدیران موضوعی صرفاً اداری نیست؛ زیرا تصمیمهای مدیریتی بیمارستانها مستقیماً با کیفیت خدمات درمانی، منابع عمومی و سلامت مردم ارتباط دارد.
اکنون که مسئولان وزارت بهداشت خود به ضعف مدیریتی و ضرورت بازنگری در شرایط احراز مسئولیتها اذعان دارند، دیگر نمیتوان به بیان مشکلات اکتفا کرد. برگزاری همایش و دوره آموزشی زمانی ارزشمند است که به تغییر واقعی در شیوه انتصابات منجر شود.
سلامت مردم جای آزمون و خطای مدیریتی نیست. مدیریت بیمارستان باید بر اساس شایستگی، دانش و تجربه باشد، نه صرفاً مدرک و عنوان تخصصی. پرسش از وزارت بهداشت، مجلس و دستگاههای نظارتی روشن است: تا کی قرار است از شایستهسالاری سخن گفته شود، اما همان رویههای گذشته ادامه پیدا کند؟ آیا زمان آن نرسیده است که انحصار نگاه پزشکی در مدیریت سلامت جای خود را به تخصصگرایی واقعی و انتخاب مدیران شایسته بدهد؟
