از «نمایش قدرت ایران» تا «اندوه بزرگ»؛ رسانههای غربی مراسم تشییع آیتالله خامنهای را چگونه روایت کردند؟ تهران تلاش دارد مراسم تشییع را به پیامی فراتر از مرزهای ایران تبدیل کند/ همهپرسی مردمی درباره ادامه مسیر جمهوری اسلامی/تأکید بر مطالبه «انتقام»
مراسم وداع و تشییع آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، به یکی از مهمترین رویدادهای رسانهای جهان تبدیل شد؛ رویدادی که از نگاه رسانههای آمریکایی و اروپایی، تنها یک مراسم مذهبی نبود، بلکه نمایشی از انسجام داخلی، انتقال قدرت، پیام سیاسی تهران به غرب و آزمونی برای آینده جمهوری اسلامی به شمار میرفت. در مقابل، بسیاری از رسانهها نیز بر ابعاد احساسی مراسم، حضور گسترده مردم و شعارهای ضدآمریکایی و ضداسرائیلی تمرکز کردند
به گزارش عصر خبر از خبرآنلاین، پوشش رسانهای مراسم تشییع آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، یکی از گستردهترین بازتابهای خبری سالهای اخیر درباره ایران بود. از خبرگزاریهای بزرگی مانند رویترز و آسوشیتدپرس گرفته تا شبکههایی مانند CNN و روزنامههای معتبر اروپایی، همگی تلاش کردند این مراسم را نه فقط به عنوان یک آیین سوگواری، بلکه به عنوان رویدادی تعیینکننده در آینده سیاسی ایران روایت کنند. وجه مشترک بیشتر این گزارشها، تأکید بر حضور گسترده مردم، فضای عزاداری، شعارهای ضدآمریکایی و ضداسرائیلی و تلاش جمهوری اسلامی برای نمایش انسجام پس از شهادت رهبر انقلاب بود. در کنار این روایتها، برخی رسانههای غربی نیز مراسم را از منظر رقابتهای ژئوپلیتیکی، جانشینی رهبری و پیامهای تهران به واشنگتن و تلآویو تحلیل کردند.
—
از «اندوه بزرگ» تا «نمایش وفاداری»؛ روایت رویترز از تهران
خبرگزاری رویترز، که از نخستین رسانههای غربی حاضر در تهران بود، مراسم وداع را در فضایی آمیخته از سوگواری، نمادهای مذهبی و پیامهای سیاسی توصیف کرد. این رسانه نوشت دهها هزار نفر از نخستین ساعات صبح برای شرکت در آیین وداع در مصلای امام خمینی(ره) گرد آمدند؛ مردمی که لباسهای مشکی بر تن داشتند، پرچمهای ایران را در دست گرفته بودند و تصاویر رهبر شهید و اعضای خانواده او را حمل میکردندرویترز، این مراسم را بخشی از یک برنامه یکهفتهای جمهوری اسلامی برای بزرگداشت رهبر شهید دانست و آن را «نمایشی از وفاداری عمومی به نظام جمهوری اسلامی و شور انقلابی» توصیف کرد. گزارش این رسانه، صحنههایی از سینهزنی، گریه، حرکت پرچمهای ایران و حضور زنان با چادرهای مشکی در گرمای شدید تهران را به تصویر کشید.
این خبرگزاری همچنین با گفتوگو با برخی شرکتکنندگان، بر فضای احساسی و شعارهای انتقامجویانه حاضران تمرکز کرد. یکی از عزاداران به رویترز گفت مردم برای «انتقام خون رهبرشان» گرد آمدهاند و روابط ایران و آمریکا را غیرقابل ترمیم دانست.
با این حال، رویترز تنها به توصیف فضای مراسم اکتفا نکرد و آن را در چارچوب تحولات منطقهای تحلیل کرد. این رسانه نوشت مراسم در شرایطی برگزار میشود که ایران پس از جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل، خود را پیروز این رویارویی معرفی میکند و مقامات ایرانی از دستاوردهای سیاسی و اقتصادی آتشبس سخن میگویند.
رویترز در بخش دیگری از گزارش خود اذعان کرد ایران در جریان جنگ توانست به پایگاههای آمریکا در منطقه ضربه بزند و همچنین با برجسته کردن نقش تنگه هرمز، بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که به نوشته این رسانه، بر تصمیم واشنگتن برای حرکت سریعتر به سمت آتشبس اثر گذاشت.
این خبرگزاری در پایان، با اشاره به جایگاه مذهبی آیتالله خامنهای در جهان تشیع، شهادت او را در امتداد سنت تاریخی فرهنگ شهادت در مذهب شیعه و واقعه عاشورا ارزیابی کرد.
آسوشیتدپرس؛ تأکید بر حضور صدها هزار عزادار و شعارهای ضدآمریکایی
خبرگزاری آمریکایی آسوشیتدپرس نیز تصویری مشابه اما با تمرکز بیشتر بر ابعاد سیاسی مراسم ارائه داد. این رسانه نوشت صدها هزار ایرانی در مقابل تابوت پوشیده شده با پرچم جمهوری اسلامی گرد آمدند و با سینهزنی و شعارهای مختلف، یاد رهبر شهید را گرامی داشتند.
به روایت آسوشیتدپرس، بسیاری از شرکتکنندگان شعارهایی علیه آمریکا و اسرائیل سر میدادند و خواستار انتقام بودند. این خبرگزاری همچنین به تصاویر گسترده نصبشده از رهبر شهید در سطح شهر تهران و حضور پررنگ پرچمهای ایران اشاره کرد و فضای مراسم را آمیختهای از سوگواری مذهبی و پیامهای سیاسی دانست.
این رسانه آمریکایی، همزمانی آغاز مراسم با دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا را نیز مورد توجه قرار داد و نوشت در حالی که واشنگتن جشن ملی خود را برگزار میکرد، در تهران شعارهای «مرگ بر آمریکا» طنینانداز بود؛ شعاری که آسوشیتدپرس ریشه آن را به سالهای پس از انقلاب ۱۹۷۹ و بحران سفارت آمریکا نسبت داد.
آسوشیتدپرس همچنین با نقل روایت چند تن از عزاداران، تلاش کرد عمق احساسات حاضران را بازتاب دهد. یکی از شرکتکنندگان گفت آیتالله خامنهای برای او «پدر» بوده و باور شهادتش همچنان دشوار است.
در گزارش روز دوم نیز این خبرگزاری از افزایش محسوس جمعیت نسبت به روز نخست خبر داد و نوشت مسیرهای منتهی به مصلی از ساعات اولیه صبح مملو از عزادارانی بود که با در دست داشتن تصاویر رهبر شهید و پرچمهای ایران به سمت محل مراسم حرکت میکردند.
به نوشته آسوشیتدپرس، در مراسم نماز میت علاوه بر خانواده رهبر شهید، مقامات ارشد جمهوری اسلامی از جمله رئیسجمهور، رئیس مجلس، فرماندهان نظامی و شخصیتهای مذهبی نیز حضور داشتند؛ حضوری که از نگاه این رسانه، نمادی از تداوم ساختار سیاسی جمهوری اسلامی پس از شهادت رهبر انقلاب بود.
از «نمایش قدرت» تا «آزمون جانشینی»؛ روایت سیانان از دومین روز مراسم
در میان رسانههای آمریکایی، سیانان بیش از دیگران تلاش کرد مراسم تشییع آیتالله خامنهای را فراتر از یک آیین سوگواری و به عنوان رویدادی با پیامدهای سیاسی داخلی و منطقهای تحلیل کند. این شبکه آمریکایی گزارش خود را با تصویری از حضور صدها هزار عزادار در گرمای طاقتفرسای تهران آغاز کرد و نوشت که با وجود دمای بالای هوا، خیابانهای اطراف مصلای امام خمینی(ره) مملو از جمعیتی بود که برای وداع با رهبر شهید گرد آمده بودند.
سیانان نوشت شهرداری تهران برای مدیریت گرمای هوا سامانههای مهپاش در نقاط مختلف محل برگزاری نصب کرده و نیروهای هلال احمر و هزاران داوطلب نیز به صورت مستمر آب و نوشیدنی میان مردم توزیع میکردند؛ اقدامی که به نوشته این رسانه، امکان ادامه حضور جمعیت انبوه را فراهم کرده بود.
اما آنچه بیش از هر چیز مورد توجه این شبکه قرار گرفت، پیام سیاسی مراسم بود. سیانان مراسم تشییع را «نمایش قدرت سیاسی جمهوری اسلامی» توصیف کرد و نوشت حضور گسترده مردم و شعارهای ضدآمریکایی و ضداسرائیلی، تلاشی برای نمایش مشروعیت نظام و انتقال این پیام به مخالفان خارجی است که ساختار سیاسی ایران پس از شهادت رهبر انقلاب همچنان پابرجاست.
این شبکه همچنین به شعارهای «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل» و «انتقام، انتقام» اشاره کرد و نوشت این شعارها فضای مراسم را به صحنهای تبدیل کرده بود که در آن سوگواری مذهبی با پیامهای سیاسی درهم آمیخته است.
سیانان در بخش دیگری از گزارش خود به بنرهای نصبشده در تهران اشاره کرد؛ بنرهایی که به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی شعار اصلی مراسم، یعنی «باید برخیزیم» را به نمایش گذاشته بودند. از نگاه این رسانه، انتخاب چنین شعارهایی نشان میدهد تهران تلاش دارد مراسم تشییع را به پیامی فراتر از مرزهای ایران تبدیل کند.
در کنار این گزارش میدانی، تحلیلگران این شبکه نیز بر موضوع جانشینی و آینده ساختار رهبری تمرکز کردند و مراسم را نخستین آزمون جمهوری اسلامی برای نمایش ثبات سیاسی پس از شهادت رهبر انقلاب دانستند.
ژاپن تایمز؛ «پیام مقاومت» در دل مراسم تشییع
روزنامه ژاپن تایمز نیز در گزارشی مفصل، مراسم را در چارچوب تحولات اخیر منطقه ارزیابی کرد و نوشت دومین روز آیین وداع با رهبر شهید ایران، با حضور انبوه عزاداران در مصلای تهران برگزار شد؛ مراسمی که تهران آن را به نمادی از مقاومت پس از جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل تبدیل کرده است.
این روزنامه با اشاره به تعطیلی عمومی در سراسر ایران همزمان با مراسم، نوشت دولت تلاش کرده شرایط لازم را برای حضور گسترده مردم فراهم کند. ژاپن تایمز همچنین از قول مسئولان برگزاری مراسم نوشت که میلیونها نفر تنها در تهران برای شرکت در برنامههای مختلف تشییع بسیج شدهاند.
این رسانه فضای مراسم را آمیختهای از سوگواری و شعارهای سیاسی توصیف کرد و نوشت عزاداران با لباسهای مشکی، پرچمهای سرخ و سینهزنی سنتی، شعارهایی همچون «مرگ بر آمریکا» و «انتقام» سر میدادند.
ژاپن تایمز همچنین سخنان برخی از شرکتکنندگان را بازتاب داد. یکی از روحانیان حاضر در مراسم به این روزنامه گفت: «رهبر برای همه ما مانند پدر بود و با شهادت او احساس میکنیم یتیم شدهایم.»
این رسانه در ادامه، سخنان رئیسجمهور ایران درباره جایگاه آیتالله خامنهای در میان مردم و تأکید او بر ادامه مسیر مقاومت را نیز مورد توجه قرار داد و مراسم را بخشی از تلاش جمهوری اسلامی برای نمایش وحدت داخلی توصیف کرد.
رسانههای اسپانیا؛ «نمایش قدرت» در برابر واشنگتن
رسانههای اسپانیایی نیز تقریباً با یک روایت مشترک به پوشش مراسم پرداختند؛ روایتی که در آن تشییع رهبر شهید، بیش از هر چیز به عنوان یک نمایش سیاسی تعبیر شد.
روزنامه الپائیس در گزارشی با عنوان «ایران با تشییع عظیم آیتالله خامنهای نمایش قدرت برگزار میکند» نوشت جمهوری اسلامی میکوشد از این مراسم این پیام را به دشمنان خود منتقل کند که جنگ اخیر نه تنها باعث تضعیف نظام نشده، بلکه انسجام داخلی آن را تقویت کرده است.
این روزنامه همچنین زمانبندی برگزاری مراسم را معنادار دانست و نوشت همزمانی آن با ماه محرم و نیز روز استقلال آمریکا، از نگاه تهران حامل پیامهای سیاسی و نمادین است. الپائیس معتقد بود جمهوری اسلامی از این تقارن زمانی برای تأکید بر استمرار گفتمان مقاومت و مخالفت با آمریکا بهره گرفته است.
روزنامه الموندو نیز مراسم را «نمایش وحدت ملی» توصیف کرد و نوشت صدها هزار عزادار با سینهزنی و سر دادن شعارهای ضدآمریکایی، حیاط مصلای امام خمینی(ره) را مملو از جمعیت کرده بودند.
در همین حال، روزنامه ایبیسی اسپانیا توجه خود را به فضای شهر تهران معطوف کرد و نوشت خیابانهای پایتخت با تصاویر رهبر شهید، پرچمهای سیاه و شعار «باید برخیزیم» رنگ و بوی متفاوتی به خود گرفته است.
خبرگزاری افه نیز با انتشار گزارشی مفصل، مراسم را یکی از بزرگترین اجتماعات تاریخ معاصر ایران توصیف کرد و حضور مقامهای داخلی و هیأتهای خارجی را نشانهای از اهمیت این رویداد در سطح منطقه دانست.
رسانههای سوئدی؛ تمرکز بر جمعیت و شعارهای انتقام
در شمال اروپا نیز رسانههای سوئدی مراسم را با تمرکز بر ابعاد انسانی و سیاسی آن پوشش دادند.
روزنامه سوئدن هرالد و خبرگزاری TT از حضور گسترده عزاداران در دومین روز مراسم خبر دادند و نوشتند بسیاری از شرکتکنندگان از ساعات اولیه صبح راهی مصلی تهران شدند تا در نماز میت و آیین وداع شرکت کنند.
این رسانهها حضور فرزندان رهبر شهید، رئیسجمهور، رئیس مجلس و دیگر مقامهای ارشد جمهوری اسلامی را از مهمترین بخشهای مراسم دانستند.
در عین حال، رسانههای سوئدی همانند بسیاری از رسانههای غربی، بر شعارهای «انتقام» و «مرگ بر آمریکا» تمرکز کردند و نوشتند بسیاری از عزاداران، حملات آمریکا و اسرائیل را عامل شهادت رهبر انقلاب دانسته و خواستار پاسخ ایران شدند.
گزارشهای سوئدی همچنین به ازدحام گسترده جمعیت در مسیرهای منتهی به مصلی، حضور پرچمهای سرخ و نصب تصاویر رهبر شهید در سطح شهر اشاره داشت و این مراسم را یکی از بزرگترین تجمعات مردمی سالهای اخیر ایران توصیف کردند.
رسانههای عربی؛ از پوشش زنده تا تأکید بر «حضور میلیونی»
در حالی که رسانههای غربی عمدتاً مراسم تشییع آیتالله خامنهای را از دریچه پیامهای سیاسی، آینده رهبری و تقابل تهران با غرب تحلیل میکردند، بخش قابل توجهی از رسانههای عربی تمرکز خود را بر ابعاد میدانی مراسم، حضور گسترده مردم و پوشش لحظهبهلحظه این رویداد قرار دادند.
رسانههای لبنان، عراق، یمن و قطر تقریباً به صورت زنده مراسم را پوشش دادند و تصاویر مصلای امام خمینی(ره) و خیابانهای اطراف آن را در صدر اخبار خود قرار دادند.
شبکه المیادین گزارش داد میلیونها نفر از نقاط مختلف ایران برای شرکت در نماز میت و مراسم وداع به تهران آمدهاند و صفوف نمازگزاران تا خارج از محوطه مصلی امتداد یافته است. این شبکه، مراسم را یکی از بزرگترین اجتماعات مردمی تاریخ جمهوری اسلامی توصیف کرد.
پایگاه خبری العهد لبنان نیز با انتشار گزارشها و تصاویر متعدد، فضای مراسم را آمیختهای از اندوه، وفاداری و انسجام ملی توصیف کرد و نوشت ورود پیکر رهبر شهید بر دوش مردم، یکی از ماندگارترین تصاویر این مراسم بود.
در همین حال، المنار فراتر از یک گزارش خبری، تحلیلی مفصل از پیامدهای سیاسی این مراسم منتشر کرد. این شبکه لبنانی معتقد بود تشییع آیتالله خامنهای صرفاً بدرقه یک رهبر نبود، بلکه آغاز مرحلهای جدید در حیات سیاسی جمهوری اسلامی محسوب میشود.
المنار نوشت حضور میلیونی مردم نشان داد شهادت رهبر انقلاب نه به معنای ایجاد خلأ در ساختار سیاسی ایران، بلکه نشانه استمرار نظام و انتقال آن به مرحلهای تازه است؛ مرحلهای که به اعتقاد این رسانه بر انسجام داخلی، ثبات نهادهای حاکمیتی و تداوم مسیر انقلاب استوار خواهد بود.
این رسانه همچنین حضور گسترده مردم را «همهپرسی مردمی درباره ادامه مسیر جمهوری اسلامی» توصیف کرد و نوشت پیوند عاطفی میان رهبر شهید و مردم در صحنههای مراسم به وضوح قابل مشاهده بود.
در قطر نیز شبکه الجزیره و العربی گزارشهای تصویری متعددی از مراسم منتشر کردند. الجزیره از حضور دهها هزار نفر از نخستین ساعات صبح در مصلای تهران خبر داد و به تصاویر عزاداران با لباسهای مشکی، پرچمهای ایران و عکسهای رهبر شهید پرداخت.
شبکه العربی نیز با پخش زنده مراسم، استمرار ورود جمعیت به محل برگزاری را برجسته کرد و از ادامه حضور پرشمار مردم در ساعات مختلف روز خبر داد.
در یمن، شبکه المسیره و خبرگزاری سبأ با تمرکز بر حضور میلیونی مردم، مراسم را نماد ایستادگی ملت ایران توصیف کردند. این رسانهها نوشتند مردم با در دست داشتن تصاویر رهبر شهید و پرچمهای عزا، بر ادامه راه او و حفظ استقلال ایران تأکید کردند.
رسانههای عراقی نیز با انتشار گزارشها و تصاویر متعدد، به ویژه بر شعارهای مذهبی و حضور گسترده مردم در بدرقه پیکر رهبر شهید تمرکز داشتند و این مراسم را یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی و مذهبی سالهای اخیر منطقه دانستند.
رسانههای روسیه؛ تأکید بر مطالبه «انتقام»
رسانههای روسی نیز پوشش گستردهای از مراسم ارائه کردند، اما برخلاف رسانههای غربی، بیشتر بر فضای مراسم و شعارهای شرکتکنندگان تمرکز داشتند.
شبکه راشا تودی (RT)گزارش داد میلیونها نفر در داخل و خارج از مصلای تهران با در دست داشتن پرچمهای ایران و پلاکاردهایی علیه آمریکا و اسرائیل در مراسم حاضر شدند.
این شبکه بیش از هر چیز بر شعار «انتقام، انتقام» تمرکز کرد و آن را یکی از مهمترین محورهای مراسم دانست. راشا تودی همچنین با انتشار تصاویر هوایی از تهران، گستردگی جمعیت حاضر را به نمایش گذاشت.
خبرگزاری تاس و دیگر رسانههای روسی نیز حضور گسترده مردم و مقامات ارشد جمهوری اسلامی را نشانهای از ثبات ساختار سیاسی ایران پس از شهادت رهبر انقلاب ارزیابی کردند.
ترکیه؛ تمرکز بر حضور مردم و برنامه تشییع
رسانههای ترکیه عمدتاً رویکردی خبری و بدون تحلیلهای گسترده سیاسی داشتند.
خبرگزاری آناتولی با انتشار گزارش و تصاویر مراسم نماز میت، از حضور صدها هزار نفر در مصلای تهران خبر داد و به حضور رئیسجمهور، فرماندهان نظامی و شخصیتهای مذهبی در کنار خانواده رهبر شهید اشاره کرد.
شبکه TRT World نیز با تمرکز بر جنبههای اجرایی مراسم نوشت از ساعات اولیه صبح، خیابانهای اطراف مصلی مملو از عزاداران بود و با توجه به گرمای شدید هوا، امکانات گستردهای برای توزیع آب و خدمات رفاهی در اختیار مردم قرار گرفت.
رسانههای هند؛ توجه به ابعاد جهانی مراسم
رسانههای هندی نیز این مراسم را یکی از مهمترین رویدادهای خبری منطقه ارزیابی کردند.
روزنامه تایمز آو ایندیا نوشت مراسم تشییع با حضور صدها هزار نفر در شرایط تدابیر شدید امنیتی برگزار شد و انتظار میرود میلیونها نفر در مراحل مختلف آن شرکت کنند.
این روزنامه همچنین حضور اعضای خانواده رهبر شهید، مقامات ارشد جمهوری اسلامی و فرماندهان نظامی را مورد توجه قرار داد و آن را نشانهای از انسجام ساختار حاکمیتی ایران دانست.
ایندین اکسپرس نیز با اشاره به بازتاب جهانی مراسم، نوشت آیین وداع با رهبر انقلاب ایران به یکی از پربازتابترین رویدادهای رسانهای جهان تبدیل شده و بسیاری از رسانههای بینالمللی به صورت زنده آن را دنبال میکنندخروجی بازتاب تشییع رهبر شدهید در رسانهها بر چند محور مشترک…
مرور گزارشهای رسانههای خارجی نشان میدهد که با وجود تفاوت آشکار در زاویه نگاه آنها، تقریباً همه این رسانهها بر چند محور مشترک تأکید داشتند؛ حضور گسترده مردم، ابعاد کمسابقه مراسم، اهمیت سیاسی تشییع آیتالله خامنهای و پیامهایی که تهران تلاش داشت از خلال این مراسم به افکار عمومی داخلی و بازیگران خارجی منتقل کند.
رسانههای آمریکایی و اروپایی عمدتاً مراسم را از منظر آینده جمهوری اسلامی، انتقال رهبری، نمایش انسجام نظام و پیام سیاسی ایران به آمریکا و اسرائیل تحلیل کردند؛ در حالی که رسانههای منطقه، روسیه و بخش مهمی از رسانههای آسیایی، بیشتر بر گستردگی حضور مردمی، فضای سوگواری، جنبههای مذهبی و نمادهای مقاومت تمرکز داشتند.
در مجموع، مراسم وداع و تشییع آیتالله خامنهای نه تنها به یکی از بزرگترین رویدادهای داخلی ایران، بلکه به یکی از مهمترین سوژههای رسانهای جهان تبدیل شد؛ رویدادی که هر رسانه متناسب با رویکرد سیاسی و تحریریه خود آن را روایت کرد، اما در یک نکته اشتراک نظر داشت: این مراسم صرفاً یک آیین تشییع نبود، بلکه رویدادی با ابعاد سیاسی، اجتماعی و ژئوپلیتیکی بود که بازتاب آن از مرزهای ایران فراتر رفت و در کانون توجه رسانههای بینالمللی قرار گرفت.
*تصاویر اختصاصی از خبرگزاری آسوشیتدپرس
