الجزیره: اقتصاد کشورهای عربی خلیج فارس در حال فروپاشی

“سالم الجهوری”، روزنامه‌نگار و محقق، به الجزیره گفت که شورای همکاری خلیج فارس خود را “بین چکش و سندان” می‌بیند.

این فشار ژئوپلیتیکی، امواج شوک سیاسی عمیقی ایجاد کرده است.

“شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی”، نخست وزیر قطر، با انتقاد از “حملات بی‌دلیل” ایران خاطرنشان کرد که حملات به کشورهای خلیج فارس، علیرغم تلاش‌های دیپلماتیک فعال آنها برای جلوگیری از درگیری، ظرف یک ساعت پس از شروع جنگ آغاز شد.

در نهایت، این حملات، پایتخت‌های خلیج فارس را مجبور به مدیریت پیامدهای اقتصادی جنگی می‌کند که نه آغازگر آن بودند و نه از آن حمایت می‌کردند، در حالی که با تمام وجود برای یک راه‌حل دیپلماتیک تلاش می‌کردند که ایالات متحده و اسرائیل در 28 فوریه آن را از بین بردند.

هزینه یک گلوگاه بسته

فوری‌ترین شوک، بسته شدن واقعی شریان حیاتی جهانی یعنی “تنگه هرمز” است که معمولا 20 میلیون بشکه در روز نفت، تقریبا 20 درصد از تجارت نفت دریایی جهان را مدیریت می‌کند. حجم صادرات به کمتر از 10 درصد از سطح قبل از درگیری کاهش یافته است.

این محاصره باعث ایجاد تنگناهای شدیدی شده است، و عراق با داشتن تنها ظرفیت ذخیره‌سازی 6 روزه نفت خام، بیشترین آسیب را دیده است.

“سامر الکبیسی”، خبرنگار الجزیره، از بصره گزارش داد که ظرفیت ذخیره‌سازی محدود عراق به حداکثر ظرفیت خود رسیده و تولید را از 3.3 میلیون بشکه در روز به 1.3 میلیون بشکه کاهش داده است. منابع وزارت نفت عراق اکنون به شدت به دنبال منابع جایگزین، از جمله استفاده از بنادر عمان برای ذخیره‌سازی استراتژیک هستند.

به گفته “عبدالله بندر العتیبی”، استادیار دانشگاه قطر، کشورهایی مانند قطر و کویت برای محافظت قانونی از قراردادهای جهانی انرژی که اجرا نشده‌اند، وضعیت “فورس ماژور” اعلام کرده‌اند.

“محمد الصبان”، مشاور ارشد سابق وزیر نفت عربستان سعودی می‌گوید برای کاهش این اختلالات، نیاز فوری به ذخیره‌سازی شناور وجود دارد. وی خاطرنشان کرد، در حالی که عربستان سعودی می‌تواند به خط لوله 1200 کیلومتری شرق به غرب خود برای دور زدن تنگه هرمز تکیه کند، اکثر کشورهای دیگر خلیج فارس چنین جایگزینی ندارند. امین ناصر، مدیرعامل آرامکوی عربستان سعودی، هشدار داد که ادامه اختلالات “عواقب فاجعه‌باری” برای بازارهای جهانی نفت خواهد داشت.

زیرساخت‌های هدف‌گیری‌شده و خسارات روزانه

در حالی که واشنگتن بر تضعیف قابلیت‌های نظامی ایران تمرکز دارد، ایران در حال جنگ با هدف اقتصاد جهانی است که ایالات متحده از آن سود زیادی می‌برد و اسرائیل از آن سود زیادی می‌برد، و همچنین زیرساخت‌های خلیج فارس.

“صالح المطیری”، رئیس مرکز مطالعات سیاسی “مدار”، توضیح داد که گسترش اهداف به تاسیسات اقتصادی خلیج فارس یک تاکتیک فشار محاسبه‌شده با هدف وادار کردن ایالات متحده و اسرائیل به تسریع پایان جنگ است.

بخش‌های هوانوردی و گردشگری نیز در حال از دست دادن سرمایه هستند. شورای همکاری خلیج فارس یک قطب بزرگ حمل و نقل جهانی است که معمولا سالانه تا 360 میلیون مسافر را بین دوحه، ابوظبی و دبی جابجا می‌کند. بسته شدن بی‌سابقه حریم هوایی منجر به لغو تقریبا 40 هزار پرواز، قطع ارتباط خلیج فارس با اقتصاد جهانی و سرگردانی شهروندان در خارج از کشور شده است.

هزینه نامتقارن دفاع

با بارش موشک‌ها، بار مالی دفاع فعال از حریم هوایی خلیج فارس، عدم تقارن سرسام‌آوری را آشکار کرده است.

هزینه تخمینی ایران برای حملاتش از 194 میلیون دلار تا 391 میلیون دلار متغیر است. این هزینه عمدتا شامل پهپادهای شاهد می‌شود که مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) هزینه هر واحد از آنها را بین 20 تا 50 هزار دلار تخمین می‌زند.

در مقابل، کشورهای خلیج فارس در حال استقرار سیستم‌های رهگیر گران‌قیمتی مانند پاتریوت PAC-3 هستند. طبق گفته اتحاد دفاع موشکی، یک رهگیر PAC-3 MSE بین 3 تا 5 میلیون دلار هزینه دارد.

هزینه مالی ناشی از آن بسیار زیاد است. برآوردهای دفاعی نشان می‌دهد که کل هزینه‌های امارات متحده عربی برای دفاع هوایی به 1.31 میلیارد دلار تا 2.61 میلیارد دلار رسیده است، که تا 13 برابر کل مبلغی است که ایران از شروع حملات هزینه کرده است.

کویت نیز حدود 800 میلیون تا 1.5 میلیارد دلار برای دفاع از پایگاه هوایی علی السالم آمریکا هزینه کرده است، در حالی که عملیات رهگیری قطر بین 600 تا 900 میلیون دلار هزینه داشته است.

بحرین و اردن نیز صدها میلیون دلار برای خنثی کردن تهدیدات پیش رو هزینه کرده‌اند. هر موشک رهگیر شلیک شده نشان‌دهنده منابعی است که نمی‌توان یک شبه جایگزین کرد و این نگرانی را ایجاد می‌کند که ذخایر دفاعی می‌توانند به سرعت تمام شوند.

موج جهانی: بحران غذایی قریب‌الوقوع

فلج اقتصادی همچنین به سرعت در حال تبدیل شدن به یک بحران کشاورزی جهانی است. منطقه خلیج فارس بین سال‌های 2020 تا 2025، 50 میلیارد دلار کود نیتروژن صادر کرده است و حدود 30 درصد از تجارت جهانی اوره از طریق تنگه هرمز انجام می‌شود.

به گفته “حاتم قندیر”، سردبیر اقتصادی الجزیره، پس از تعطیلی تاسیسات گازی قطر، بخش کود شرکت قطرانرژی تولید اوره را متوقف کرد. شوک عرضه ناشی از آن، قیمت اوره مصر را تنها در عرض چند روز 37 درصد افزایش داد.

اقتصاددانان هشدار می‌دهند که این کمبود، هزینه‌های تولید محصولات اساسی را افزایش می‌دهد و موج شدیدی از تورم مواد غذایی را در کشورهای در حال توسعه که از قبل با بدهی دست و پنجه نرم می‌کنند، به خطر می‌اندازد.

بازسازی و ارزیابی مجدد آینده

با ادامه درگیری، دولت‌های شورای همکاری خلیج فارس با بار نامشخص تعمیر زیرساخت‌های آسیب‌دیده روبرو هستند. با این حال، عمیق‌ترین تاثیر جنگ ممکن است استراتژیک باشد.

این بحران، محدودیت‌های بده‌بستان تاریخی ضمنی بین ایالات متحده و خلیج فارس را آشکار کرده است: سرمایه خلیج فارس و امنیت انرژی در ازای چتر دفاعی ایالات متحده.

با کاهش موجودی هواپیماهای رهگیر ایالات متحده و ضربه مستقیم به اقتصادهای منطقه‌ای، تحلیلگران از ناامیدی فزاینده در پایتخت‌های خلیج فارس از تشدید یکجانبه واشنگتن خبر می‌دهند. در حالی که آنها پیامدهای روزانه تعلیق پروازها و درآمدهای صادراتی متوقف شده را مدیریت می‌کنند، شورای همکاری خلیج فارس احتمالا به طور جدی مشارکت‌های امنیتی خود را در منطقه‌ای که جغرافیای آنها همچنان بزرگترین آسیب‌پذیری آنهاست، ارزیابی مجدد خواهد کرد.