جنگ اقتصادی ترامپ علیه ایران؛آیا تا پایان راه میایستد؟/ تهران هم دست بسته نمیماند بلایی که سر کارتر آورد سر او میآورد/ سوال ترسناک ترامپ از خودش..
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بار دیگر راهبرد تازهای را برای مقابله با ایران روی میز گذاشته است؛ راهبردی که این بار به جای حملات نظامی، بر وارد کردن فشار اقتصادی بیسابقه و تلاش برای به زانو درآوردن اقتصاد ایران متمرکز است. با این حال، پرسش اصلی این است که آیا ترامپ حاضر خواهد بود تا پایان این مسیر بماند یا مانند گذشته، با افزایش هزینههای سیاسی و اقتصادی، از موضع خود عقبنشینی خواهد کرد؟
به گزارش عصر خبر وبگاه شبکه خبری سیانان نوشت: ترامپ روز چهارشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال وعده داد که «کوبندهترین عملیات اقتصادی که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است» را علیه ایران به اجرا بگذارد.
این تهدید تازه در شرایطی مطرح شده که ترامپ پیش از این نتوانسته بود جمهوری اسلامی را از طریق حملات نظامی به تسلیم وادار کند و تلاش او برای کشاندن تهران به مذاکرات هستهای نیز با ارائه مشوقهایی در قالب یک یادداشت تفاهم به نتیجه نرسید.
به نوشته سیانان، رویکرد جدید ترامپ را میتوان تلاشی برای حفظ وجهه سیاسی او پس از این ناکامیها دانست؛ رویکردی که تازهترین تغییر مسیر در جنگی است که طی ماههای گذشته بارها شاهد تغییر تاکتیکها و عقبنشینیهای آمریکا بوده استرئیسجمهور آمریکا اکنون تمام گفتوگوها با ایران را متوقف کرده و تیم او به متحدان سیاسیاش گفته است که ترامپ خود را برای یک جنگ فرسایشی اقتصادی آماده میکند؛ جنگی که به اعتقاد او میتواند اقتصاد ایران را در هم بشکند و تهران را به تسلیم وادار کند.
ترامپ روز چهارشنبه درباره جنگی که چند روز پس از آغاز آن مدعی شده بود در آن به پیروزی رسیده، اما اکنون وارد ششمین ماه خود شده است، گفت: «در حال حاضر فکر میکنم اوضاع بسیار خوب است.»
او در پیام دیگری در شبکههای اجتماعی نیز اعلام کرد هر کشوری را که به مؤسسات مالی، شرکتها، فرودگاهها یا نهادهای دولتی خود اجازه دهد هر نوع مسیر مالی یا اقتصادی برای کمک به ایران فراهم کنند، تحت فشار قرار خواهد داد.
ترامپ در این پیام نوشت: «قاچاق نفت، خطوط سوآپ، انتقال پول نقد، صرافیها، ثبت کشتیها، شرکتهای پوششی؛ همه اینها باید همین حالا متوقف شوند.»
او در پایان خطاب به کشورها و نهادهایی که از نظر او به ایران کمک میکنند، نوشت: «خودتان میدانید چه کسانی هستید.»
با این حال، بسیاری از تحلیلگران درباره اینکه فشار اقتصادی بتواند ایران را به عقبنشینی وادار کند، تردید دارند. آنها معتقدند جمهوری اسلامی که طی دهههای گذشته با تحریمهای سنگین اقتصادی مواجه بوده و فشارهای اقتصادی و اجتماعی شدیدی را تحمل کرده، لزوماً در برابر این فشار جدید تسلیم نخواهد شد.
دانیل سیترینوویچ، از مقامهای سابق اطلاعات نظامی اسرائیل که ریاست بخش ایران در اداره تحقیقات و تحلیل این سازمان را نیز بر عهده داشته، معتقد است تصور فروپاشی ایران در نتیجه فشار اقتصادی اشتباه است.
او گفت: «کسانی که فکر میکنند ایران زیر فشار فرو خواهد پاشید، به نظر من اشتباه میکنند؛ حتی با وجود شرایط اقتصادی.»
سیترینوویچ روز سهشنبه در گفتوگو با CNN International (سیانان اینترنشنال) گفت هیچ نشانهای وجود ندارد که ایران قصد داشته باشد راهبرد خود برای اعمال فشار بر ترامپ از طریق بازارهای بینالمللی را تغییر دهد.
او در عین حال تأکید کرد فشار اقتصادی میتواند هزینههای سنگینی به ایران تحمیل کند، اما افزود: «در نهایت، من نمیبینم که محاسبات ایران به دلیل این فشار تغییر کند.»
ترامپ برای شکست اقتصادی ایران به چه چیزی نیاز دارد؟
به نوشته سیانان، اگر ترامپ واقعاً قصد دارد اقتصاد ایران را در هم بشکند، تنها تغییر محاسبات تهران کافی نیست؛ او ابتدا باید در رفتار و رویکرد خودش تغییر ایجاد کند.
درهم شکستن اقتصاد ایران پروژهای نیست که در چند هفته یا حتی چند ماه به نتیجه برسد و ممکن است سالها زمان ببرد. چنین راهبردی به صبر و شکیبایی راهبردی نیاز دارد؛ ویژگیای که ترامپ تقریباً هیچگاه در سیاست خارجی خود نشان نداده است.
ایران نیز میتواند بر همین مسئله حساب کند؛ اینکه ترامپ پیش از آنکه فشار اقتصادی آثار واقعی خود را نشان دهد، از ادامه این سیاست خسته شود یا به دلیل افزایش هزینههای سیاسی، مسیر خود را تغییر دهد.
از سوی دیگر، موفقیت راهبرد جدید ترامپ ممکن است به تغییر رویکرد دیپلماتیک آمریکا نیز وابسته باشد.
کاخ سفید برای اجرای محاصره علیه کشتیها و بنادر ایران، اتکای زیادی به قدرت نظامی آمریکا دارد. این رویکرد در پیام اخیر ترامپ درباره تنگه هرمز نیز نمایان شد؛ جایی که او در اظهاراتی بحثبرانگیز، این تنگه را «قلمرو جدید آمریکا» توصیف کرد.
اما اگر هدف واقعاً منزوی کردن ایران باشد، اجرای چنین طرحی نیازمند تلاشی بسیار گستردهتر است؛ تلاشی که باید خلیج فارس، اروپا و آسیا را دربر بگیرد.
فشار اقتصادی از چه مسیرهایی میتواند افزایش پیدا کند؟
به نوشته سیانان، دولت ترامپ راههایی برای وارد کردن فشار جدیتر بر اقتصاد ایران در اختیار دارد.
لودویک هود، پژوهشگر ارشد مؤسسه هادسون، پیشنهاد کرده است درآمدهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سطح منطقهای و بینالمللی هدف قرار گیرد و فشار تازهای بر شبکه نیروهای همسو با ایران در منطقه وارد شود.
او اخیراً در یادداشتی در والاستریت ژورنال، خواستار تقویت روابط آمریکا با دولتهای عراق و لبنان شده است تا نفوذ تهران در خاورمیانه به چالش کشیده شود.
هود همچنین پیشنهاد کرده است اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، فشار اقتصادی بر چین را افزایش دهد؛ چراکه چین یکی از خریداران اصلی نفت ایران است.
به اعتقاد هود، ادامه فشار اقتصادی میتواند تورم را تشدید و خروج سرمایه از ایران را بیشتر کند و در نهایت زمینه را برای وقوع یک بحران بانکی فراهم سازد؛ بحرانی که میتواند توانایی حکومت برای کنترل اقتصاد را کاهش دهد.
از سوی دیگر، اگر آمریکا بتواند متحدان خود را نیز برای مقابله با شبکه معاملات مخفی و مسیرهای تجاریای که ایران برای دور زدن تحریمها ایجاد کرده است، همراه کند، محاصره اقتصادی میتواند تأثیر بسیار بیشتری داشته باشد.
اما تحقق چنین همکاریای برای دولت ترامپ چندان ساده نیست.
به نوشته سیانان، دیپلماسی دولت آمریکا در قبال ایران که نمایندگان ترامپ، جرد کوشنر و استیو ویتکاف، آن را هدایت میکنند، در بسیاری از موارد سادهانگارانه بوده است.
همزمان، ترامپ با آغاز جنگی که منافع امنیتی و اقتصادی متحدان آمریکا را نیز تحت تأثیر قرار داده، بسیاری از آنها را از خود دور کرده است؛ سپس همان متحدان را به دلیل اینکه حاضر به همراهی با واشنگتن نشدهاند، مورد انتقاد قرار داده است.
در همین چارچوب، ترامپ این هفته حتی عمان را به دلیل موضع این کشور در مذاکرات با ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، به بمباران تهدید کرد.
تحریم چین؛ تصمیمی که ترامپ فعلاً نمیتواند بهراحتی بگیرد
اجرای یک محاصره کامل اقتصادی علیه ایران برای ترامپ مستلزم تصمیمهای دشوار و پرهزینهای خواهد بود.یکی از اقداماتی که میتواند فشار قابلتوجهی بر ایران وارد کند، اعمال تحریم علیه بانکهای چینی است که در معاملات مربوط به فروش غیرقانونی نفت ایران نقش دارند.
اما در اینجا یک تناقض مهم برای ترامپ وجود دارد. رئیسجمهور آمریکا قرار است در ماه سپتامبر میزبان شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در یک سفر رسمی دولتی باشد؛ سفری که یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی سال ترامپ محسوب میشود.
در چنین شرایطی، اگر ترامپ پیش از این سفر با اعمال فشار بر بانکهای چینی، روابط واشنگتن و پکن را متشنج کند، اتفاقی بسیار غیرمنتظره خواهد بود.
ایران هم دست بسته نمیماند
حتی اگر ترامپ حاضر باشد برای به ثمر رسیدن جنگ اقتصادی خود علیه ایران ماهها یا حتی بیشتر صبر کند، یک متغیر مهم دیگر وجود دارد که نمیتواند آن را نادیده بگیرد: واکنش تهران.
ایران میداند ترامپ تنها کمی بیش از دو ماه تا انتخابات میاندورهای آمریکا فاصله دارد و به همین دلیل در برابر پیامدهای سیاسی جنگ آسیبپذیر است.
به نوشته سیانان، به نظر میرسد تهران مصمم است ترامپ را به همان اندازهای تحت فشار قرار دهد که جیمی کارتر، رئیسجمهور وقت آمریکا، در جریان بحران گروگانگیری ایران پیش از انتخابات سال ۱۹۸۰ تحت فشار قرار گرفت.
از این منظر، ایران انگیزه سیاسی قدرتمندی دارد تا تلاش ترامپ برای آرام کردن جنگ در جریان کارزار انتخاباتی پاییز را ناکام بگذارد. در کنار این انگیزه سیاسی، یک انگیزه ژئوپلیتیکی نیز وجود دارد. ایران میتواند با تشدید تنشها تلاش کند دستاورد مهمی را که در جریان جنگ به دست آورده، یعنی توانایی ایجاد اختلال و کاهش سرعت عبور کشتیها از تنگه هرمز، حفظ کند.
حملات جدید پهپادی یا موشکی علیه کشتیهای عبوری میتواند هزینههای اقتصادی جنگ را برای رأیدهندگان آمریکایی افزایش دهد و بار دیگر این واقعیت را به آنها یادآوری کند که ادامه جنگ چه هزینهای برایشان دارد.
در چنین شرایطی، ترامپ با یک انتخاب دشوار روبهرو خواهد شد: اگر به حملات ایران پاسخ دهد، بحران را تشدید خواهد کرد و اگر از پاسخ دادن خودداری کند، ممکن است ضعیف به نظر برسد.
جنگ اقتصادی؛ فرصتی برای دموکراتها
از نگاه سیاسی در داخل آمریکا نیز ادامه جنگ، چه نظامی و چه اقتصادی، میتواند فرصتهایی برای دموکراتها ایجاد کند.
جیمز واکینشاو، نماینده دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا، روز سهشنبه به CNN News Central گفت: «من علاقهای به یک جنگ فرسایشی اقتصادی با ایران ندارم؛ جنگی که در آن مردم آمریکا در سمت ما هزینه آن را در جایگاههای سوخت و فروشگاههای مواد غذایی پرداخت کنند.»
این نگرانی از آن جهت اهمیت دارد که هرگونه افزایش قیمت انرژی، سوخت و کالاهای مصرفی میتواند مستقیماً بر زندگی روزمره رأیدهندگان آمریکایی اثر بگذارد و هزینه سیاسی جنگ را برای دولت ترامپ افزایش دهد.
با وجود آخرین تهدیدهای ترامپ در شبکههای اجتماعی، هنوز چشمانداز روشنی از پایان جنگ دیده نمیشود.
ترامپ اکنون راهبرد تازهای را برای وارد کردن فشار اقتصادی بر ایران مطرح کرده است، اما موفقیت این راهبرد به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از میزان توانایی آمریکا برای همراه کردن متحدانش گرفته تا واکنش ایران، رفتار چین و مهمتر از همه، میزان تحمل افکار عمومی آمریکا در برابر هزینههای جنگ.
در نهایت، پرسشی که همچنان ترامپ را درگیر کرده این است: آیا تحمل مردم آمریکا در برابر پیامدهای این جنگ، پیش از آنکه تحمل حکومت ایران به پایان برسد، تمام خواهد شد؟
