تامین اجتماعی پسا جنگ

عزیز آذرخرداد؛ کارشناس تامین اجتماعی-  جنگ تقریبا بدترین و فاجعه آمیز ترین اتفاقی است که میتواند برای سازمانی مانند تامین اجتماعی حادث شود. در جنگ ها معمولا اولین مکانهایی که به موازات تخریب مراکز نظامی با انهدام یا توقف فعالیت مواجه میشوند کارخانجات تولیدی، صنعتی و تمامی مراکز اقتصادی و سرمایه ای کشور است. سال ۱۴۰۴ و آغازین روزهای سال ۱۴۰۵ را از این نظر میتوان به یکی از سخترین و دشوار ترین بازه های زمانی تامین درآمد در سه دهه گذشته برای سازمان بزرگ تامین اجتماعی تشبیه نمود.

سازمان تامین اجتماعی که برآمده از سه ضلع جامعه کارگران و کارمندان بعنوان بیمه شدگان ، کارفرمایان و صاحبان بنگاهها اقتصادی ( حرف و مشاغل آزاد) و نهاد دولت بعنوان ناظر، پشتیبان و تضمین کننده فعالیت این سازمان است در سال گذشته با تمام سختی هایی که در مقاطع مختلف زمانی به آن دچار گردید موفق شد با حدود ۶۳ هزار نفر از کارکنانش خدمات درمانی و بیمه ای و اقتصادی خود را به حدود ۴۵ میلیون نفر ارائه دهد. در همین راستا این سازمان در سال ۱۴۰۴ هرماه نزدیک به ۹۲ همت بابت مستمری ۵ میلیون ۷۰۰ هزار نفر بازنشسته و مستمری بگیر پرداخت کرده است.

این سازمان همچنین هرماه بیش از ۲۵ همت نیز صرف ارایه خدمات درمانی به بیمه شدگان و مستمری بگیرانش نموده و با بودجه ۱۵۰۰ همت نقش تعیین کننده ای در تامین امنیت اجتماعی و حتی سیاسی کشور ایفا کرده است. این سازمان در حالی که در اوایل سال با اجرای طرح متناسب سازی مستمریها بشدت از نظر تامین منابع ثابت در آمدی تحت فشار مالی بود با فرا رسیدن خرداد ماه و التهابات ناشی از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه فشار بشدت مضاعفی را متحمل گردید. جنگی که در عمل در پایان سال گذشته باعث و عامل ریزش یک میلیون نفر از بیمه پردازان این سازمان گردید.

باید توجه داشت که سیستم بودجه ای این سازمان عریض و طویل برپایه دریافت حق بیمه ، جرائم و هبه خیرین استوار است . به عکس آنچه بسیاری از مردم عادی تصور میکنند کل منابع قابل استحصال از شرکت سرمایه گذرای تامین اجتماعی معمولا بین ۳ تا ۷ درصد بودجه سالانه این سازمان را شکل میدهد. در حقیقت بیش از ۹۵ درصد بودجه این سازمان از محل دریافت حق بیمه ای که کارفرمایان از حقوق ماهیانه کارگران کسر و به حساب این سازمان واریز میکنند تامین میشود. البته دولت نیز موظف به پرداخت ۳ درصد حق بیمه هر فرد است که تاکنون موفق به تسویه این مبلغ که تخمین زده میشود حدود یک هزار همت باشد نشده است.

بروز جنگ ۱۲ روزه در خردادماه ۱۴۰۴ و در شرایطی که تورم و رکود اقتصادی در کشور افسار پاره کرده بود این سازمان را تحت فشار سنگینی مالی قرار داد و باعث گردید این سازمان ضمن بازنگری در تشکیلات خود نسبت با صرفه جویی در مصارف اقدام نموده و به موازات آن کوشید تا حد امکان با روشنگری دولت را در پرداخت مطالبات معوقش تشویق نماید. منابع سازمان تامین اجتماعی برآیندی است از تعداد ورودی ها( بیمه شدگان) و خروجی های آن (مستمری بگیران) . بر اساس امار و ارقام رسمی منتشر شده قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به ازای یک مستمری بگیر ۲۵ نفر بیمه پرداز در کشور وجود داشته است. بر اساس نظر اتحادیه بین المللی تامین اجتماعی هرگاه تعداد بیمه پردازان در مقابل یک مستمری بگیر به زیر پنج نفر برسد آن سازمان در سرازیری ورشگستگی گام نهاده است.

با بررسی آمار و ارقام منتشر شده توسط سا مان تامین اجتماعی درصد پشتیبانی در سال گذشته به عدد ۳/۴ نفر بیمه پرداز به ازای یک نفر مستمری بگیر رسیده که نشان از وضعیت بشدت وخیم درآمدی این سازمان دارد.

بدون هیچ شک و شبهه ای بروز جنگ ۱۲ روزه و التهاباتی که آن جنگ تا شروع جنگ تحمیلی ۴۰ روزه رمضان به بازار کسب و کار کشور وارد ساخت و با توجه به بمباران صنایع بزرگ و توقف فعالیت بسیاری از مراکز تولیدی کشور پیش بینی میشود حداقل در نیمه اول سال ۱۴۰۵ این سازمان با کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی پرداخت حق بیمه از سوی کارفرمایان مواجه گردد.

دلیل این ادعا هدف قرار گرفتن صنایع تولید فولاد، پتروشیمی و توقف مشاغل اینترنتی است. حدود ۱۰ میلیون نفر از شاغلین اینترنتی کشور مدتهاست در بیکاری جانفرسا بسر می برند. بواسطه صدمات وارد شده به صنایع تولیدی بالادستی مانند فولاد، پتروشیمی و صنایع وابسته پایین دستی آنها پیش بینی میشود میلیونها از شاغلین بیکار شده برای دریافت بیمه بیکاری به سازمان تامین اجتماعی هدایت خواهند شد که این موضوعدر آینده نزدیک فشار بسیار سنگینی به منابع ثابت درآمدی این سازمان وارد خواهد ساخت.

با توجه به ارتباط مستقیم وضعیت اقتصادی کشور با فعالیت مطلوب تامین اجتماعی پیش بینی میشود ادامه وضعیت نه جنگ نه صلح نیز در عمل باعث فشار مضاعف به منابع و افزایش مصارف این سازمان شود. با این وصف به نظر می رسد نهاد دولت و سایر قوا باید در اولین فرصت “طرح نجات سازمان تامین اجتماعی “را با مشارکت تمامی شرکای اجتماعی این سازمان عملیاتی نمایند. طرح نجات سازمان تامین اجتماعی میتواند با تعیین بودجه لازم از محل پرداخت دیون تامین اجتماعی با کمک و همراهی مجلس و دولت عملیاتی گردد.

از طرف دیگر با توجه به اینکه سازمان تامین اجتماعی یکی از فعال ترین سازمانهایی بوده که در بطن میدان جنگ حضوری افتخار آفرین داشته و موفق گردیده در شدیدترین بحران تحمیل شده به کشور امنیت اجتماعی این مرز و بوم را با تامین معیشت حداقل نیمی از جمعیت کشور محقق سازد نیازمند پشتیبانی همه جانبه از سوی نظام می باشد. این سازمان بواسطه سرمایه اجتماعی ای که به دلیل رسوخ در بافت جمعیتی کشور دارد محل بسیار مناسبی برای اجرا و جذب منابع حاصل از نهادهای خیریه جمعیتی است.

در حقیقت شاید بتوان با تغییر مسیر درآمدهای بسیاری از نهادهایی که وظیفه ارتقای وضعیت رفاهی معیشتی طبقات آسیب پذیر کشور را برعهده دارند از کانال جمعیت تحت پوشش این سازمان امکان استمرار بخشی به امنیت احتماعی آحاد ملت فراهم گردد. از آن سو با توجه به این که این سازمان مدیریت بخش بزرگی ازمراکز تولیدی کشور مانند دارو، درمان ، سیمان ، پتروشیمی ، نفت و گاز و … را بر عهده دارد لازم است با بسیج تمامی امکانات خود به باسازی و ارتقای سطح تولید و تاب آوری در راستای اقتصادمقاومتی با تامین وحدت و امنیت ملی اقدام نماید.

سازمان تامین اجتماعی مفتخر است که در نیم قرن گذشته همواره نقش پر رنگی در امید آفرینی برای فردایی بهتر داشته است و به طور قطع در این برهه حساس نیز یاور همیشگی نظام جمهوری اسلامی ایران خواهد بود.