آمریکا بانکهای ایرانی را تهدید کرد، اما آنها همچنان در امارات فعال هستند
بی برای دههها به عنوان قطب تجاری برونمرزی ایران عمل کرده و خدمات مالی، امکانات تجاری و دسترسی به بازارهای جهانی را که اقتصادِ تحت تحریم تهران به شدت به آنها نیاز داشت، فراهم میکرده است.
در امتداد آبراه اصلی در قلب تجاری قدیمی دبی، اسکلههای طویلی که زمانی کانون تجارت دریایی تاریخی این شهر با ایران بودند، اکنون تا حد زیادی متروکه شدهاند.
به گزارش فرارو به نقل از فایننشال تایمز، فعالیتهای کشتیرانی مربوط به «لنجها» شناورهای چوبی که دههها کالاها را از «خور دبی» (Dubai Creek) به بنادر ایران منتقل میکردند بهطور محسوسی کاهش یافته است. کمی جلوتر در مسیر آبراه، قایقهای ماهیگیری به اسکلهها بسته شدهاند، اما یکی از معدود خدمه حاضر در آنجا گفت که آنها دیگر اجازه ورود به آبهای خلیج [فارس] را ندارند.
یک پایانه اختصاصی برای تردد لنجها در دهانه خور، نشانههای بیشتری از فعالیت داشت؛ بهطوری که هنگام غروب آفتاب، لیفتراکها و جرثقیلها مشغول بارگیری پالتها و کانتینرهای کوچک روی حدود دوازده کشتی بودند. اما یک نگهبان امنیتی گفت که مقصد این شناورها عمان و هند است. او گفت: «از هفته گذشته دیگر خبری از ایران نیست.»
«آمال»، که ماهیگیر است، میگوید: «پیش از جنگ، بسیاری از کشتیهای باری ایران به اینجا میآمدند. حالا دیگر آن دوران تمام شده است.»
دبی برای دههها به عنوان قطب تجاری برونمرزی ایران عمل کرده و خدمات مالی، امکانات تجاری و دسترسی به بازارهای جهانی را که اقتصادِ تحت تحریم تهران به شدت به آنها نیاز داشت، فراهم میکرده است.
دبی که پیوندهای تجاری و تاریخیاش با ایران به پیش از تأسیس امارات متحده عربی در سال ۱۹۷۱ بازمیگردد، محل سکونت و فعالیت صدها هزار ایرانی اعم از ساکنان و تجار و همچنین میزبان بانکها، شرکتهای بازرگانی و کانون تجارت لنجهاست.
اکنون این وضعیت در معرض تهدید قرار گرفته است؛ چرا که امارات متحده عربی و ایالات متحده برنامههایی را برای هدف قرار دادن تجارت ایران و رقم زدن آنچه واشنگتن «روز سرنوشتساز اقتصادی» (Economic D-Day) نامیده است با هدف به زانو درآوردن حکومت تهران اعلام کردهاند.
امارات متحده عربی که پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه، بیشترین فشار حملات تلافیجویانه ایران را متحمل شده بود، هفته گذشته و تنها ساعاتی پس از متهم کردن تهران به هدف قرار دادن تردد دریایی در آبهای خود، اعلام کرد که تمامی فعالیتهای تجاری، مبادلات بازرگانی و تراکنشهای مالی را به حالت تعلیق درمیآورد.
یک روز بعد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کارزار جدیدی را با عنوان «جنگ اقتصادی» علیه ایران اعلام کرد و واشنگتن «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) را کلید زد؛ اقدامی که طی آن قرار است تحریمهای ثانویه علیه طرفهای تجاریِ ایران گسترش یابد.
این تحولات، جامعه تجار ایرانی دبی را بار دیگر نسبت به آیندهشان نگران کرده است. اسفندیار باتمانقلیچ، مدیرعامل اندیشکده بریتانیایی «بورس و بازار» (Bourse & Bazaar Foundation)، میگوید با وجود اینکه چین بزرگترین شریک تجاری ایران است، اما «نوع تجارتی که از طریق امارات انجام میشود، اهمیت بسزایی دارد».
«امارات متحده عربی تنها مسیر برای واردات ایران است، چرا که ایران به هیچ بندر کانتینری بزرگ دیگری جز «جبلعلی» در دبی دسترسی ندارد. اگر بخواهید اقتصادی با جمعیت ۹۰ میلیون نفر را در مسیر رشد نگه دارید، واقعاً به چنین زیرساختی نیاز دارید. »
حجم تجارت میان امارات متحده عربی که یکی از نزدیکترین متحدان منطقهای ایالات متحده است و ایران پیش از آغاز جنگ سالانه به حدود ۳۰ میلیارد دلار میرسید؛ بخش عمدهای از این تجارت به واسطه لنجهای چوبی سنتی (داو) انجام میشد که نماد بافت قدیمی دبی محل استقرار بازارهای ادویه و طلای شهر هستند.
تحلیلگران نسبت به موفقیت کارزار فشار اقتصادی تردید دارند. با این حال، درگیریهای ششماههای که اقتصاد ایران را ویران کرده و همچنین بسته شدن تنگه هرمز، بر کسبوکار بازرگانان در بافت قدیمی شهر تأثیر منفی گذاشته است.
دانیال، یک مغازهدار ایرانی که نخواست نام کاملش فاش شود، همچنان زعفران ایرانی را از موجودیهایی که پیش از شروع جنگ خریداری شده بود، میفروخت. او گفت از آنجا که تردد کشتیها از مبدأ ایران کاهش یافته، تجار ایرانی اکنون جعبههای کوچکتری از زعفران را در چمدانهای خود میآورند؛ امری که باعث افزایش بیش از ۲۰ درصدی قیمت این ادویه لوکس شده است.
تأثیر جنگ بر کسبوکار در بازار (سوق) نزدیک مغازه دانیال کاملاً مشهود بود. دستکم شش واحد صنفی که برخی متعلق به ایرانیان و برخی دیگر متعلق به افغانها بود تعطیل شده و بر روی ویترین آنها تابلوهایی با مضمون «تعطیلی برای تعمیر و نگهداری» نصب شده بود؛ وضعیتی که یادآور تعطیلی هتلهای لوکسی بود که در مراحل اولیه درگیری، درهای خود را برای بازسازیهای طولانیمدت بسته بودند.
دانیال گفت: «ما هیچ درآمدی نداریم، با این حال همچنان باید اجاره بپردازیم.» در نشانهای از اینکه مقامات دبی ممکن است در حال سختگیری بیشتر بر مقررات مربوط به تجار ایرانی باشند، بازرسان امور تجاری در هفتههای اخیر او و چندین مغازهدار دیگر را به دلیل آنچه او «تخلفات اداری جزئی» توصیف کرد، جریمه کردند. او گفت: «آنها سختگیرتر شدهاند؛ ۹۰ درصد ما جریمه شدیم.»
از زمان آغاز جنگ، امارات متحده عربی بیش از هر کشور دیگری در حوزه خلیج [فارس] هدف حملات ایران قرار گرفته است؛ بهطوری که نزدیک به ۳۰۰۰ موشک به سمت این کشور شلیک شده و موجب رکود در صنعت گردشگری و آسیب به زیرساختهای حیاتی شده است.
این وضعیت به اتخاذ موضعی تندروانه در امارات دامن زد؛ کشوری که حتی در اوایل جنگ حملات هوایی محرمانهای علیه ایران انجام داد و دبی نیز در همان مراحل اولیه، یک باشگاه و یک بیمارستان مرتبط با ایران را تعطیل کرد.
پس از توافق موقت و کوتاهمدت میان ایران و آمریکا در ماه ژوئن که قرار بود منجر به بازگشایی تنگه [هرمز] شود، ابوظبی و تهران برای کاهش تنشها تلاش کردند و در پی آن، بخشی از فعالیتهای تجاری از جمله تردد لنجها و پروازهای ایران به دبی از سر گرفته شد.
اما این تلاش دیپلماتیک پس از آنکه ایران هفته گذشته موشکهایی به سمت امارات شلیک کرد کشوری که از اواسط ماه مه مستقیماً هدف قرار نگرفته بود ناکام ماند.
با این حال، باتمانقلیچ اظهار داشت که امارات «توانایی شگفتانگیزی در پیگیری منافع خود از طریق دیپلماسی اقتصادی دارد.»
او گفت: «آنها طی ۲۰ سال گذشته، سطح تعاملات اقتصادی خود با ایران را در دورههای مختلف تغییر داده و تنظیم کردهاند.» «اما آنها هرگز واقعاً اجازه ندادهاند که تحریمهای آمریکا، تعیینکننده اصلیِ حجم تجارتشان باشد.»
برخی از اتباع ایرانی که «دانیال» میشناخت، تصمیم گرفته بودند امارات را ترک کنند؛ نه تنها به این دلیل که نگران بودند آیا همچنان در کشوری که بسیاری از آنها در آن متولد شده یا تمام عمرشان را در آن گذرانده بودند، پذیرفته میشوند یا خیر، بلکه به این خاطر که «بیشترشان ورشکسته شده بودند». او نیز در تدارک آن بود که بساطش را جمع کند و برود.
با این حال، بسیاری معتقدند که پیوندهای تجاری ایران با دبی چنان عمیق است که نمیتوان آنها را بهطور کامل از بین برد. جاستین الکساندر، مدیر مؤسسه مشاوره «خلیج اکونومیکس» (Khalij Economics) و پژوهشگر غیرمقیم در «مؤسسه سیاستگذاری عمومی بیکر» (Baker Institute for Public Policy)، میگوید: «تاجران ایرانی از مدتها پیش از آغاز دوران نفت، یکی از ارکان اصلی اقتصاد دبی بودهاند.»
وزارت خزانهداری ایالات متحده روز جمعه اعلام کرد که در راستای اقدامات سختگیرانه اقتصادی علیه تهران، دسترسی شعب اماراتی «بانک مصر» (Banque Misr) دومین بانک بزرگ مصر به مؤسسات مالی آمریکا را قطع خواهد کرد.
بازرگانان ایرانی با رویکردی حاکی از ایستادگی و مقاومت، آمادگی خود را برای رویارویی با هرگونه محدودیت بیشتر در فعالیتهایشان نشان دادند. این کشور دهههاست که مشغول ایجاد مسیرهای تجاری جایگزین و هدایت پرداختها از طریق صرافیها یا شرکتهای صوری (shell companies) بوده است؛ شرکتهایی که برای تابآوری در برابر تحریمها طراحی شدهاند.
یک تاجر مستقر در تهران گفت: «ما اکنون حجم زیادی از کالاها را در انبارهایی در ترکیه ذخیره کردهایم تا در صورت بسته شدن مجدد مسیر امارات، با مشکل مواجه نشویم.» او اظهار داشت که به نظر میرسد تجارت با لنج (dhow) میان ایران و دبی کاهش یافته، اما برخی محمولهها از طریق عمان تغییر مسیر دادهاند. ایالات متحده از اواسط ماه ژوئیه، بنادر ایران را تحت محاصره دریایی قرار داده است.
با این حال، این تاجر گفت که توانسته است با درج مقاصد جعلی در اسناد رسمی، محمولهها را در دبی بارگیری کرده و به مقصد بندرعباس در ایران ارسال کند. هزینه حملونقل کالا بهشدت افزایش یافته بود، اما همچنان پایینتر از دوران اوج جنگ بود؛ زمانی که امارات تقریباً هر روز هدف حملات ایران قرار میگرفت و کشتیهای اندکی از تنگه هرمز عبور میکردند.
این تاجر ایرانی گفت: «ما همانطور که تحریمها را دور میزنیم، این محاصره را هم دور میزنیم. تغییر چندانی رخ نداده است.»
یک مقام اماراتی اظهار داشت که این کشور حوزه خلیج فارس همچنان «بهطور کامل به استانداردهای مالی جهانی و کنوانسیونهای بینالمللی که ضامن سلامت و ثبات نظام مالی بینالمللی هستند، پایبند است.»
این مقام مسئول افزود که اقدام هفته گذشته برای توقف تجارت با ایران، «تصمیمی حاکمیتی و بازتابدهنده ارزیابی استراتژیک [کشور] از منافع ملی و الزامات امنیت منطقهای» بوده است.
مقامات بندری دبی به درخواستها برای اظهار نظر در این باره پاسخی ندادند.
در بخشهای دیگر دبی، فعالیتهای تجاری ایرانیان طبق روال معمول ادامه داشت. فروشندهای در بازار بزرگ و سرپوشیده میوه و ترهبار در حاشیه آب، محصولات ایرانی شامل کاهو، ذرت شیرین، گوجهفرنگی و بادام را میفروخت؛ محصولاتی که به گفته او، از طریق مسیرهای دریاییِ معمول و برقرارشده به آنجا رسیده بودند. او گفت: «گاهی حجم آن کمی کمتر یا بیشتر میشود، اما در حال حاضر وضعیت مناسب است.»
بر اساس اظهارات یکی از کارکنان که از طریق تلفن با او گفتگو شد، «شورای تجاری ایران» نهادی غیرانتفاعی که به ترویج تجارت دوجانبه میپردازد همچنان به فعالیت خود ادامه میدهد. همچنین آژانسهای مسافرتی در تهران در هفته جاری اعلام کردند که پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایرانی به دبی همچنان برقرار است.
علاوه بر این، دو بانک بزرگ ایرانی، یعنی بانک ملی و بانک صادرات که هر دو تحت تحریمهای ایالات متحده قرار دارند همچنان باز بوده و به مشتریان خدماترسانی میکنند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، خواستار تعطیلی تمامی شعب بانک ملی در سراسر جهان شده است. این دو بانک ایرانی در مجموع بیش از دوازده شعبه در امارات متحده عربی دارند.
یکی از کارکنان بانک ملی گفت که برخی از مشتریان اعم از ایرانی، روسی یا محلی در ابتدا نگران سرنوشت سپردههای خود بودند، اما تاکنون هیچ تأثیر محسوسی بر تراکنشهای مالی روزمره، از جمله اعطای وام و گشایش اعتبارات اسنادی، مشاهده نشده است. او افزود که این بانک اخیراً مجوز فعالیت خود را نزد بانک مرکزی امارات تمدید کرده است. کارمند بانک ملی گفت: «کسبوکار کساد شده، اما تمام دنیا تحت تأثیر قرار گرفته است.» او همچنین گفت که بیش از دو دهه در این بانک کار کرده و دورههای پیشین تحریمها را به خاطر دارد.
او گفت: «ما به این وضعیت عادت کردهایم.»
